-          در فلسفه، منشاء جهان وجود است و با صفت وجوب و بی‌نیازی توصیف می‌شود. اکنون توجه کن که در حکمت خسروانی، منشاء جهان "مینوی پاک" است و مینو یعنی خرد. در این حکمت، جهان از "فروغ سرشار"، "روح" و "خرد" پدید آمده است و صفت بارز مبداء و منشاء جهان دانایی است. اهورامزدا یعنی دانای بزرگ...

-          در حکمت خسروانی توحید یک اصل مسلم است.... اهورامزدا خدای یگانه است، خدایی دادگر و مهربان. تنها آفریننده و فروانروای جهان. ایرانیان از عهد باستان با آموزه‌های آشوزردشت به یکتاپرستی و یکتاشناسی رسیده بودند. ...

در گات‌ها آفریدگار از نظر دین زردشت یگانه و بی‌آغاز و انجام است. آفریننده جهان ِ خاکی و مینَوی و سامان‌بخش آن‌ها. توانی بی‌مانندی که با دانش بی‌کرانش از نهان و آشکار ِ جهان آگاه است... مهر یا میترا که گاهی به صورت مستقل مورد پرستش قرار می‌گیرد، واسطه‌ای میان آفریدگار و آفریدگان است. او محافظ عهد و پیمان و رمزی است که از عهد اَلَستی میان خالق و مخلوق است. لذا به نام این ایزد و این فرشته بزرگ آتشکده‌ها ساخته و نیایش‌ها کرده‌اند. او فرشته فروغ و روشنایی است که هیچ‌چیز از او پنهان نمی‌ماند. مقام مهر، بالای کوه ِ "هَرا" [در زبان اوستایی به معنی کوه؛ هَربُرز یا البرز کنونی] است. آن‌جا نه روز است و نه شب. نه ظلمت و نه پلیدی. خورشید هم مظهری از اوست که مورد ستایش زرتشتیان است. شهریار ِ روز ِ روشن ِ اهل گیتی، می‌تابد تا با درخشش و نور او آفریدگان پاکیزه شوند و از آلایشی که دیوان ِ شب‌تبار پدید می‌آورند، نجات یابند.

 

قلندر و قلعه: داستانی بر اساس زندگی شیخ شهاب الدین سهروردی، نوشته‌ی  سید یحیی یثربی، نشر قو، چاپ هفتم، 1388.